Nowelizacja Prawa budowlanego 2026 – uproszczenia, deregulacja i nowe procedury

W styczniu 2026 r. w Polsce weszła w życie jedna z najbardziej znaczących nowelizacji Prawa budowlanego w ostatnich latach. Głównym celem zmian jest upraszczanie procedur inwestycyjno-budowlanych, ograniczenie formalności oraz zwiększenie przewidywalności prawa dla inwestorów indywidualnych i przedsiębiorców. Zmiany regulowane są ustawą z 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2025 poz. 1847), która co do zasady zaczęła obowiązywać 7 stycznia 2026 r.

Uproszczenie formalności – mniej pozwoleń, więcej zgłoszeń

Jedną z najważniejszych reform jest zastąpienie obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę w wielu przypadkach obowiązkiem zgłoszenia inwestycji. Oznacza to, że inwestor nie musi ubiegać się o formalną decyzję administracyjną, jeśli realizuje określone obiekty budowlane, pod warunkiem spełnienia wymogów technicznych i zgłoszenia zamiaru budowy organowi administracji.
W praktyce dotyczy to np.:

• wolnostojących budynków użyteczności publicznej o powierzchni użytkowej do 200 m² i maksymalnie dwóch kondygnacjach, pod warunkiem że ich obszar oddziaływania mieści się na działce inwestora;
• przydomowych schronów o pow. do 35 m², a także kontenerów telekomunikacyjnych oraz innych drobnych obiektów.
  Tym samym rośnie lista obiektów, które można budować bez pozwolenia, tylko na zgłoszenie .

Podobne uproszczenia obejmują rozwiązania dla budowli związanych z rolnictwem, jak zbiorniki bezodpływowe do 30 m³ (np. na wodę opadową) – również możliwe do realizacji na zgłoszenie .

Nowe definicje i większa pewność prawa

Nowelizacja wprowadza do ustawy szereg nowych definicji, m.in. dotyczących:

• „budynku użyteczności publicznej”,
• „budynku mieszkalnego wielorodzinnego”,
• „magazynu energii elektrycznej”.

Brak takich definicji w poprzednim stanie prawnym generował często problemy interpretacyjne i spory administracyjne. Ich ujęcie wprost w ustawie ma zwiększyć pewność prawa i ułatwić stosowanie przepisów .

3. Mechanizm „żółtej kartki” – nowy model nadzoru

Nowością w nadzorze budowlanym jest wprowadzenie tak zwanego mechanizmu „żółtej kartki”. Polega on na tym, że gdy organ nadzoru budowlanego stwierdzi istotne odstępstwa od dokumentacji projektowej lub nieprawidłowości, zamiast natychmiast wszczynać pełne postępowanie administracyjne, może wystawić formalne ostrzeżenie (“żółtą kartkę”).
To daje inwestorowi możliwość usunięcia uchybień bez surowych konsekwencji formalnych, co według ustawodawcy ma ograniczyć nadmierną represyjność nadzoru i ułatwić osiągnięcie zgodności z przepisami .

4. Odwołania i zażalenia – nowe wymogi proceduralne

Zmodyfikowane zostały także zasady składania odwołań i zażaleń od decyzji wydawanych na podstawie Prawa budowlanego. Od 7 stycznia 2026 r. odwołanie musi teraz konkretnie wskazywać zarzuty, przedmiot żądania oraz dowody uzasadniające żądanie; brak wymaganych elementów skutkować będzie wezwaniem do uzupełnienia lub pozostawieniem odwołania bez rozpoznania .

5. Inwestorzy i branża budowlana – praktyczne skutki zmian

Dla inwestorów indywidualnych i deweloperów zmiany oznaczają przede wszystkim krótszy czas procedur i mniej formalności już na etapie realizacji mniejszych obiektów. Rozszerzenie możliwości realizacji inwestycji na zgłoszenie zamiast pozwolenia obniża koszty i przyspiesza rozpoczęcie prac. Jednocześnie ciągle obowiązują pewne formalne wymagania: projekt zagospodarowania terenu, projekt architektoniczno-budowlany, prowadzenie dziennika budowy czy zawiadomienie organów o zakończeniu robót – nawet jeśli nie jest wymagane pozwolenie .

Nowelizacja wprowadza też szerzej reformy systemowe, jak łatwiejsza legalizacja samowoli budowlanych, elastyczniejsze stosowanie odstępstw od przepisów technicznych przy przebudowie lub zmianie sposobu użytkowania obiektów, oraz doprecyzowane zasady techniczne w odniesieniu do nowych obiektów .

Podsumowanie

Nowelizacja Prawa budowlanego 2026 to kompleksowy pakiet zmian, który ma zredukować biurokrację, uprościć wykonanie inwestycji oraz zwiększyć stabilność prawa. Dzięki rozszerzeniu katalogu inwestycji możliwych do realizacji bez pozwolenia, nowym definicjom i mechanizmom nadzoru, ustawodawca dąży do szybszego i bardziej przyjaznego procesu budowlanego. Jednak inwestorzy nadal muszą pamiętać o obowiązkach formalnych i dostosować się do nowych zasad składania odwołań czy prowadzenia dokumentacji.

Źródło: Ustawa z 4 grudnia 2025 r. – Prawo budowlane (Dz.U. 2025 poz. 1847) – tekst aktu prawnego (ELI)

To też może Cię zainteresować:

• Inteligentne żurawie – jak sztuczna inteligencja zmienia oblicze placu budowy?
• Jak metale lekkie i kolorowe zmieniają przemysł?
• 2026 w budownictwie: więcej zmian niż postępu